philip van isacker en de niet-chaos

door johan_velter

philip van isacker_sculptuur zonder eigenschappen_2014_aa

Een intrigerend beeld van Philip Van Isacker, een gemaskeerd zelfportret, een staande figuur, gedrapeerd, als een apostel, niet predikend, maar in zichzelf verzonken, statig, waardig als een Romeinse burger, een held van Calais, een blik gericht naar de ziel, niet rechtopstaand maar licht leunend tegen de muur, een gelaat dat twee gezichten draagt, denkend aan het dubbele profiel van Pablo Picasso, maar ook aan de drieëenheid (nu twee), ademend van verleden maar sterk zich overeind houdende in het heden. Het werk is getiteld ‘Sculptuur zonder eigenschappen (leunende figuur, dubbelhoofd)’, 2014. Het was ooit te zien in Kamer XIII te Gent en nu in het Roger Raveelmuseum.
De armen en handen zijn nog net onderscheiden. De rechterhand houdt het kleed bij zich, een gebaar dat de buitenwereld uitsluit, een figuur die zich beschermt en afschermt, een individu dat zichzelf wil zijn, zonder de vuilheid van de ander. De linkerhand ligt zacht op de schouder en houdt ook daar een draperie vast: een dubbel gebaar van zelfbescherming, maar niet pathetisch, niet sentimenteel, roepend of schreiend, maar zelfbewust: het lichaam dat spreekt en geen toenadering nodig heeft. ‘Normaal’ grijpt de linkerhand de rechterschouder, hier niet, waardoor het gebaar onhandig en zelfs verkrampt wordt: er is een innerlijke spanning aanwezig: een raadselachtigheid: het lichaam toont zelfbewustzijn maar ook angst en onzekerheid. De ambivalentie van het gelaat wordt in de lichaamstekenen verder gezet.

philip van isacker_sculptuur zonder eigenschappen_2014_b
De twee gezichten bevinden zich niet op dezelfde hoogte, links is lager en daardoor meer in zichzelf bezonken. Het rechtse gezicht heeft de wereld gezien, de ogen gesloten en het linkse sluit zich af. De twee gezichten vormen een beweging van afweer en wereldse ontkenning.
Er zijn in dit moment, dit beeld, verschillende bewegingen verzonken: het lichaam dat zich terugtrekt, het kleed dat zich in plooien terugplooit, het gelaat dat afgewend wordt, de verzonkenheid van de gedachte. Dit is geen apostel, een filosoof uit de sceptische school.

philip van isacker_sculptuur zonder eigenschappen_2014_a

In 2012 verscheen van Philip Van Isacker het ‘kunstenaarsboek’ De onvoorspelbaarheid van het determinisme = The unpredictability of determinism, en dit n.a.v. een ‘installatie’ op de campus van de Universiteit Hasselt. Er zijn 3 boekedities met dezelfde titel. Het eerste is een luxueus boek op, denk ik, 3 exemplaren, groot formaat, etsen van Van Isacker. Een tweede editie, wat men het Midden Boek noemt, bestaat uit 50 genummerde en gesigneerde exemplaren en bevat de verkleinde tekeningen die de basis van de etsen vormden. Een derde editie, wat dan het Kleine Boek zou moeten zijn, heeft een oplage van 3000 (!) exemplaren, bevat het essentiële van het Midden Boek maar aangevuld met teksten en foto’s die niet altijd helder zijn. Kunstfoto’s, nietwaar. De twee laatste boeken horen onlosmakelijk bij elkaar, al zijn het verschillende edities en is de oplage danig anders.

philip van isacker_de onvoorspelbaarheid_boek 2 en 3

De tekeningen van het Midden boek volgen de etstechniek: korte strepen, dichter of opener bij elkaar gezet, zich al dan niet kruisend, de omtreklijnen worden niet getekend maar ontstaan organisch door het samenvoegen van de korte lijnen.

De aanhalingstekens die ik boven rond kunstenaarsboek zette, zijn noodzakelijk. Enerzijds is dit een echt kunstenaarsboek omdat het een artistiek probleem op een artistieke manier uitwerkt waarvan het boek een neerslag is; anderzijds is dit geen kunstenaarsboek omdat het ontsierd wordt (zoals het boek De sculptura ontsierd werd door een nietszeggend, leeg, pretentieus en dus overbodig voorwoord van Jeroen Laureys) door allerlei woordgekraam dat het kunstenaarschap van Philip van Isacker alleen maar vulgair wil maken. (Ik zwijg deze keer over de paginanummering, verkeerd begrepen originaliteit.)

philip van isacker_de onvoorspelbaarheid_jan mast_paginanummering

Het boek (het project) is een samenwerking tussen 2 broers. Piet Van Isacker is fysicus en de broers ‘ontdekten’ dat ze vanuit en in andere disciplines toch dezelfde problemen onderzochten. Enerzijds zijn er de wiskundige formules die vanuit een structuur toch onvoorziene figuren doen ontstaan (de getallenreeksen zijn in het boek opgenomen), anderzijds zijn de handmatige, min of meer onbewuste lijnen die de hand van Philip Van Isacker trekt, even onvoorspelbaar en leidend tot figuren die niet bewust begonnen zijn. De fysicus verklaart vanuit de chaostheorie, de kunstenaar vanuit de kunsthistorische traditie.

philip van isacker_de onvoorspelbaarheid_boek 3

philip van isacker_de onvoorspelbaarheid_boek 2


Van Philip Van Isacker is een tekst ‘Over Bernini en sculpturale bewegingen’ opgenomen, gelijkaardig als zijn boek De sculptura, waarmee hij duidelijk wil maken dat een beeld nooit op zichzelf bestaat maar in de geschiedenis opgenomen wordt. Men zou dit pedant kunnen vinden, zoals een Jan Fabre zich meten wil met Michelangelo, merkwaardig genoeg is dit bij Van Isacker niet zo omdat hij niet zichzelf maar wel de kunst naar voren schuift, het gaat niet om een persoonlijke plaatsbepaling maar wel om het mechanisme en het denken van en over de kunst én omdat het om een individualistische zelfreflectie gaat, niet om een exhibitionistisch vertoon zoals bij Jan Fabre.
Het boek bevat ook nog een tekst van Jan Mast, de vormgever van de boeken, over zichzelf en zijn fijnzinnige keuzes, de trots alles onder controle te hebben – het stemt dan vrolijk hoe 1 enkele, niet-voorziene en ambetante spatie in de weg loopt en de zelfbewieroking bevlekt.
De tekeningen, de etsen, de reeksen blijven vreemd, terughoudend, esthetisch op afstand. Men zegt dan: de tijdloosheid die ons troosten moet.

philip van isacker_de onvoorspelbaarheid_jan mast_spatie

Advertenties