valse schijn – de pop, bolesław prus (3)

door johan_velter

sfcdt_gedachtenis_rood_3

Bolesław Prus, De pop, vertaald door Karol Lesman (Veen, 2015) :

Hij wist dat de dood zich niet op dappere mensen stortte ; die gaat alleen als een dolle hond voor hen staan en kijkt met groene ogen of ze niet met hun ogen knipperen.

De afgeleefde en ook nog eens zeer nerveuze jongeman daarentegen wrong zich in allerlei bochten, als een duif onder de blik van een brilslang.

Luister. Al splijt de aarde onder mijn voeten open … snap je ? … Al valt de hemel op mijn hoofd, ik ga me niet terugtrekken, snap je … ? Voor zo’n geluk ben ik bereid mijn leven te geven.

Als het nodig is, nemen de meest aristocratische dames modderbaden, maar je amuseren in de modder, dat kon alleen een waanzinnige.

[…] en juffrouw Izabela vond boeren bijvoorbeeld zelfs grappig vanwege hun andere taal en logica.

Als Wokulski nu in haar ziel had kunnen kijken, zou hij met angst in het hart zijn gevlucht en voor eens en altijd van zijn waanzin genezen zijn.

Ach, die lieve naasten en die samenleving, die nooit voor mij heeft gezorgd en allerlei hindernissen voor mij heeft opgeworpen, en nog steeds om offers van mijn kant vraagt …

[…] en stenen naar passerende Joden gooiden.

[…] zoals de allermooiste leeuw weerzinwekkend is voor een koe of een adelaar voor een gans.

Werken voor geluk, dat kan ik me nog voorstellen, maar werken voor een fictie die zich ‘samenleving’ of ‘beroemd zijn’ noemt, daar zou ik nooit aan beginnen. Laat de samenleving aan zichzelf denken en laat roem …

Kijkend naar het spel van haar fysionomie moest Wokulski denken aan het wonderbaarlijke golven van het noorderlicht en die merkwaardige melodieën zonder tonen en woorden die soms in de menselijke ziel opklinken als echo’s van een betere wereld.

Het was een van die momenten waarop de natuur haar grootse krachten inhoudt en haar aloude inspanningen opschort om het geluk van nietige wezens des te sterker te laten uitkomen.

Maar zich realiserend hoe er op dit moment in de christelijke wereld woede, onrechtvaardigheid en onverdraagzaamheid jegens Joden heersten […].

Als ik Onze-Lieve-Heer was geweest, dacht hij, zou ik de helft van de julihitte voor december bewaren …

[…] ik ben niet zo naïef als de mensen wel denken. Ik heb veel in mijn leven gezien en ik ben tot de conclusie gekomen dat wij al te veel hart en ziel steken in het spel dat liefde heet!

Een leeghoofd, een bankroetier … zoals zij allemaal trouwens, […].

De liefde is in de ogen van de natuur en, zo je wilt, zelfs van God iets gewoons. Maar jullie domme, op lang en breed gestorven en begraven Romeinse opvattingen, pauselijke belangen, troubadours, ascetisme, kastenstelsel en meer van dit soort flauwekul gebaseerde beschaving heeft van een natuurlijk gevoel … weet je wat gemaakt … ? Een zenuwziekte! Jullie zogenaamde ridderlijk-kerkelijk-romantische liefde is in feite een walgelijke ruilhandel, gebaseerd op bedriegerij die zeer terecht gewroken wordt met levenslange galeistraf, ook wel het huwelijk genoemd …

Zelfs onder de dieren kom je niet zulke gemene beesten tegen als mensen.

Ik zou me verhangen, zei hij, als ik een week lang door de stad zou moeten slenteren. Die drukte, de hitte, dat stof … ! Varkens kunnen leven zoals jullie, dit is niks voor mensen.

Ik weet nog goed hoe op een avond tijdens een drukbezochte vergadering van jonge en oudere mensen bij ons allen de tranen in de ogen stonden, toen meneer Leon vertelde over die volmaaktere wereld, waarin geen plaats zou zijn voor armoede, domheid en onrecht.

Ik weet, zei hij, dat ik een zwijn ben. Maar … nog altijd het minste van allen die hier bij jullie publiek aanzien genieten.

Trouwens, Klein, een jonge vent, zou het nog hoog in de bol kunnen krijgen, als hij merkt dat ouderen hem om informatie vragen.

Maar aan de andere kant werkte haar huilen zo op mijn zenuwen dat als ik me niet op de tweede verdieping had bevonden, ik waarschijnlijk uit het raam was gesprongen.

De politiek kent nog maar één deuntje : aanhoudende onzekerheid …

De wereld is een soort amateurtoneel: dus is het onfatsoenlijk om de hoofdrol te ambiëren en een bijrol te weigeren. Uiteindelijk is elke rol goed als je hem maar met een zeker kunstgevoel speelt en hem niet al te serieus opvat.

Mensen stonden hem tegen : […].

Hij liep verder terwijl hij de sombere gedachten die als een zwerm vleermuizen boven hem hingen van zich af probeerde te slaan. Hij liep en was bang om te kijken; het kwam hem voor dat hij op dit van weelde en vrolijkheid bruisende pad als een vertrapte kever was die zijn ingewanden achter zich aan sleepte.

Later kwam de gedachte bij hem op: waaraan heb ik mijn krachten en mijn leven verspild?

De enige werkelijkheid die niet teleurstelt en niet liegt, is volgens mij de dood …

U komt hier terug op het moment dat er niets meer over is van uw oude illusies …

Een bijzonder land, waar al heel lang twee totaal verschillende volkeren naast elkaar leven: de aristocratie en het gepeupel. De een zegt een edele bloem te zijn die het recht heeft de sappen uit klei en compost te zuigen, terwijl de ander όf deze ongebreidelde pretenties beaamt, όf niet de kracht heeft tegen dit onrecht te protesteren.

[…] zijn zieke hart zweeg en voor het eerst sinds lange tijd heersten er vertroosting en stilte in hem.

Als hem de vraag was gesteld: wat is het platteland, dan zou hij hebben geantwoord: stilte.

Wel, veel wordt verklaard met goed kijken.

In mijn wereld hebben varens en mos evengoed het recht om naar de zon te kijken als dennenbomen of … paddenstoelen.

[…] als men hem had gevraagd wat het voor hem voor dagen waren geweest, zou hij ongetwijfeld hebben geantwoord dat ze een droom van geluk waren, een van die perioden in zijn leven waarvoor de natuur misschien wel de mens op aarde had geroepen.

Met zo eentje die met een hoofddoek op loopt, ga ik niet trouwen en eentje met een hoed wil mij vast niet …

[… het] schilderij van de Slag bij Tannenberg (het is een groot en majestueus schilderij geworden, je zou het alleen niet moeten laten zien aan soldaten die zelf aan veldslagen hebben deelgenomen), […].

[…] wilt u wel geloven dat voor mensen zoals wij een raam soms de rol vervult van theater, concertzaal en kennissen? Want waar moeten we anders nog naar kijken?

Bestaat er wel enige logica in deze wereld ? Als ik toch Onze-Lieve-Heer was geweest… Maar waarom loze onzin uitkramen?

Op de wereld bestaat geen enkele orde, geen enkele gerechtigheid, er is slechts strijd. Zolang in die strijd de goeden zegevieren, gaat het goed, maar doen de slechteriken dat, dan gaat het slecht; maar dat er een bepaalde macht zou bestaan die alleen de goeden in bescherming neemt, kun je je beter maar helemaal niet inbeelden … De mensen zijn als bladeren die de wind opjaagt: werpt hij ze op het grasveld, dan liggen ze op het grasveld, gooit hij ze in de modder, dan liggen ze in de modder …

Advertenties