hugo de smaele, een meester van het blad

door johan_velter

hugo desmaele_0_plantentuin

De Plantentuin van de Universiteit Gent is een verloren hoek, nauwelijks opgemerkt, ook niet groot van oppervlakte. Er zijn enkele grote serres, veel buitenplanten, water en eenden, enkele opmerkelijke bomen, toch staan de opmerkelijkste ergens anders. Er is educatie en didactiek. Een plantentuin is als een curiositeitenkabinet, waarbij het woord curiositeit een verkeerde bijklank kan hebben. De wereld gevat op een kleine oppervlakte, de wonderen die ons versteld doen staan, onverwachte rijkdom die ons doet openbloeien, de stilte van de planten, vooral de stilte die ons troost en terechtwijst. De planten worden hier levend bewaard, er zullen ook wel gedroogde bladeren zijn, dode planten die ooit gedetermineerd zullen geraken. De wereld is nog niet gekend. Zoveel planten waarvan men zelf zegt de naam niet te kennen (want sommige planten bloeien zelden) of waarvan men weet dat er een verkeerd bordje staat, maar er zijn er te veel. Wie denkt dat zelfs in de mensenwereld alles benoemd en onder controle is, vergist zich deerlijk.

hugo desmaele_3_vloeipapier

Deze nederige gedachte past bij het beeldend werk van Hugo De Smaele, de begenadigde kunstenaar-prutser. Ja, het woord prutser mag gebruikt worden, soms is het een eretitel, getuige Prutske van Stijn Streuvels, soms is het woord zo van toepassing dat elk ander woord een valse noot zou betekenen.

Wat doet Hugo De Smaele? Niets, hij loopt rond, hij mompelt wat voor zich uit, hij kijkt rond, moppert, staat verbaasd te kijken, is bedroefd om wat verloren gaat, zoekt wat zich aan het verliezen is. Hij raapt iets op, schudt zijn hoofd om al die achteloosheid van mens en natuur. Koestert wat zwak is, ziet daarin de mens, zoekt zich een uitweg.

In de Plantentuin van de Gentse universiteit is een reeks prenten van Hugo De Smaele te zien, de titel van de reeks is ‘Verstelde bladeren’, het had ook ‘Verstilde bladeren’ kunnen zijn. Postkaartformaat. Collages, bouwsels, beeldhouwwerken op papier. Een blad, gevallen van een plant, een boom dat moet vergaan maar de kunstenaar heeft het opgeraapt en doet nu een poging om het te laten overleven. Het blad is dood en wordt nu een dood kunstwerk maar vol licht en mededogen. De Smaele kleeft het blad op een stuk papier, niet het vast, nagelt het als een vlinder vast maar de nagels zijn krom en geroest, zwakte houdt zwakte recht, naait het vast. Er is lijm, verf, inkt. Is het werk een doodskist? Bijlange niet, het leeft in alle doodsheid. Plots is er de verzoening: natuur en cultuur hebben elkaar in de handen van Hugo De Smaele gevonden, er is een samenkomst, een tevredenheid.

hugo desmaele_2_es muss sein

Op sommige prenten zijn woorden geplaatst. » Muss es sein? Es muss sein! Es muss sein! L.v.B. «. Streichquartett, 16 van Ludwig van Beethoven, maar gelukkig heeft ook Leo Ferré deze woorden gebruikt. Een andere prent toont een blad en daarin een landkaart, de wereld in het blad gevat. Er is een spel tussen het kleine en het grote, tussen de kosmos en de plaats hier, in de lijst. Er is ook humor: zie, daar de grote musea van de grote woorden en de lege daden en hier, in een inkomhall, geen verlichting, nauwelijks ruimte: kleine woorden, grote gedachten, liefdevolle daden, grote kunst. De kunst heeft een schuilplaats gevonden in een ruimte waar kunst niet verwacht wordt, daar heeft de mens zich een hut gemaakt, weg van het geweld van de ideologie.

hugo desmaele_1_landkaart

Er zijn bladeren die op vloeipapier gekleefd zijn, beide in de verdrukking. Het blad dat door de natuur achteloos achtergelaten wordt en wij, de vooruitgaanden, die het vloeipapier niet meer kennen. Het naaien, nieten of nagelen is geen daad van agressie maar een helen, een terugbrengen tot een betere staat. Het is ook een bewaren, een koesteren, een zorg.

hugo desmaele_4_louis paul boon

Er is een dichtregel van Louis Paul Boon: ‘Eens, mijn geliefde, eens zal alles eens zijn.’, een melancholie om wat voorbijgaat; de kunst en het menselijk bestaan die het verval trachten tegen te houden, een moment vastgrijpen om zich te herinneren, om te zijn.

 

Advertenties