de stilte als bevrijding

door johan_velter

nathalie-leger_samuel-beckett

Ofwel heb je een gedegen biografie met zorgvuldig gekozen feiten en een doordachte visie op leven en werk, ofwel heb je een wetenschappelijk werk dat van de tekst vertrekt en analyse van tijd en oeuvre geeft. Een tussenweg is altijd mossel noch vis, overbodig en overtollig gedaas. Soms heb je uitzonderingen.

Het boekje Les vies silencieuses de Samuel Beckett van Nathalie Léger is zo’n exceptioneel boekje. In eerste druk verscheen het in 2006, ik heb de Allia-editie van 2015 gelezen. Het fonds van deze uitgeverij is een plezier, ik doe u een greep uit de auteurs: Adorno, Anders, Bellmer, Benjamin, Bloch, Blok, Broch, Bruno, Byron, Casanova, Chklovski, enzovoort, enzovoort. Zovele namen die ook nog te ontdekken zijn. (De woede stijgt me weer naar de keel.) Het motto van de uitgeverij is idem velle ac idem nolle, wat van het Latijnse spreekwoord idem velle atque idem nolle ea demum vera amicitia est (Sallustius) afgeleid is: de ware vriendschap steunt op eenzelfde aanvaarding en eenzelfde afkeuring. (De gemeenschap der mensen is een ideologische leugen.) En inderdaad, wie dit fonds bekijkt ziet een uomo universalis, een humanist tevoorschijn komen.

Zoals wel meer Fransen, kan Nathalie Léger een verhaal vertellen waar de concrete feiten niet voor de lezer bestemd zijn (maar waar de auteur wel op steunt) en waar de sfeer, de atmosfeer, het levensgevoel overheersen. Zeker is er veel van Léger zelf aanwezig in dit boekje (ze selecteert, ze vormt zinnen, ze brengt betekenissen over) maar dit is hier geen bezwaar omdat we weten dat Léger een Beckett-kenner is. Door haar omwegen, komen we toch op de hoofdweg terecht: een grotere appreciatie voor het werk en de moraal van Beckett. Misschien is ook dit een opdracht: het systeem-Beckett uitschrijven.

Nathalie Léger heeft de kwaliteiten van een leermeester die met honing weet om te gaan: ze creëert een sfeer die het universum van Beckett toegankelijk en aanvaardbaar maakt en de schrijver daarvoor niet hoeft te kleineren. Zo beschrijft ze op zeker moment de schrijftafel van Beckett, de kamer waarin hij leeft maar ze doet dit zonder psychologie, zonder in het hoofd van Beckett te willen treden. Ze registreert, ze verfoeit pathetiek, alles blijft onderkoeld maar er is een innige bewogenheid die leeft en meeleeft. De stilte is essentieel: « Il est venu pour le silence. « Ramener le silence, c’est le rôle des objets », dira Molloy plus tard. » Er is haar humor : « Il n’y a pas que la langage, il n’y a pas que le style, il y a aussi les chaussures. » Haar scherpzinnigheid : het œuvre van Beckett beschrijven als de gedachte die zich aan de rand van de leegte wil standhouden. De donkerte aanvaarden: « […] après l’illumination, accepter de suivre le long et obscur chemin, se confier à l’aveuglante lumière de son obscurité. »

« Il y a une misère qu’il faut défendre jusqu’au bout, dans le travail et en dehors du travail. »

Advertisements