een zingende picasso

door johan_velter

peter-christoph-runge_picasso_omslag

Het boek voelde zwaar aan toen het hier binnenkwam. Maar boeken kunnen zo zijn, het papier is doorslaggevend. De omslag bevatte geen titel of auteursnaam, ook de rug gaf geen informatie. Maar vroeger werkte men minder met sjablonen, dus ook dat was mogelijk. In het boek zat een brief die niet direct duidelijk was. 3 persartikelen waren toegevoegd, 2 Duitstalige, 1 Franstalige. Een foto was slordig uitgeknipt en toonde Pablo Picasso met zijn zoon Claude. Het onderschrift: » Leidenschaft zweier Generationen : Picassos malen. « Een tweede artikel, ook zonder datum of bron had als titel » Ist Picasso schizophren ?«, de auteur Fritz Nemitz. Er is nog een begin van een ander artikel aanwezig, »Bayreuther Festspiele 1955 eröffnet « en omdat men vroeger bij de afzonderlijke artikelen ook een datum en een ‘schrijfplaats’ vermeldde, staat er hier » Bayreuth, 23. Juli «  – en dus kunnen we het artikel min of meer dateren. Nemitz (1892-1968) was een Duits kunsthistoricus. Na de oorlog schreef hij voor de Süddeutsche Zeitung. In dit artikel wordt Picasso de 73-jarige Spanjaard genoemd. Picasso is geboren in 1881, dan zou het artikel uit 1954 moeten stammen. Fritz Nemitz bespreekt een boek met geschriften van Picasso, geeft echter geen duidelijke titel, de uitgever is Arche Verlag, waarin ook een essay van C.G. Jung, de nog ergere, opgenomen is. Zoals steeds bij psychologen: Picasso wordt een schizofreen genoemd maar er is een voetnoot: men mag dit niet als een ziekte zien en Picasso is geen echte schizofreen. » Bei Picasso läge keine Geisteskrankheit vor, sondern nur eine Disposition. Mit dem Dichter James Joyce gehöre den Maler zu jener Gruppe, deren » Habitus es ist, nicht mit einer gewöhnlichen Psychoneurose auf seelische Störungen zu reagieren, sondern mit einem schizoiden Symptomenkomplex. « «

Nemitz stelt dat de analyse van Jung foutief is: men kan de mens en het werk niet uit elkaar halen, vorm en idee zijn één. Er huizen geen twee zielen in zijn borst, maar meerdere – en toch blijft hij steeds dezelfde kunstenaar. Picasso is geen schizofreen maar toont ons een ongebreidelde vitaliteit.

Het derde artikel is op groot magazineformaat gedrukt en spreekt over de gekende film van Henri-Georges Clouzot, Le mystère Picasso, een artikel van Jean-Marc Sabathier. De film werd in 1955 voor de eerste maal getoond. Het is een onvolledige fotoreportage, foto’s over het schilderij La plage de la Garoupe zijn aanwezig maar een aantal foto’s en zinnen is afgebroken. Op de ene achterzijde publiciteit voor Vittel, op de andere een fotoreportage over de Algerijnse bevrijdingsstrijd: « Dans sa fuite, un Algérien qui a mal sauté s’est assommé sur le pavé; ses camarades l’emmeneront. »

picasso_guitare-sur-la-cheminee_1915

Het Picasso-boek is een deel uit de reeks « Couleurs des maîtres » van de uitgeverij Les Editions Braun & Cie. Het voorwoord is van Jaime Sabartés, de rest van het boek bestaat uitsluitend uit reproducties van het werk van Picasso. Opvallend is uiteraard dat het om herkenbaar figuratief werk gaat, er is slechts 1 abstraherend werk, Guitare sur la cheminée uit 1915, maar zoals de titel aangeeft: dit is figuratief. Nu ik dit blad beter bekijk: er is een zwarte vingerafdruk op het blad aanwezig. En toch is de omslag een abstract werk, maar géén Picasso, deze schilderde immers nooit abstract. Wat betekent dit dan? Toch is er verband tussen omslag en schilderij: de bruine achtergrond, de kleuren groen, blauw en rood voor het werk zelf. Ook de positie van het onderwerp is identiek, net zoals de opbouw: lagen boven elkaar. Structureel komen beide werken overeen, ook al bevat de omslagprent vormen die niets met Picasso te maken hebben, de curven zijn vreemd aan dit oeuvre en het omslag lijkt meer een puzzelstuk dan een vernieuwend, origineel artistiek werk te zijn.

Op de zwarte schutbladen vooraan het boek is in goud gedrukt, links de naam Jaime Sabartés, rechts Pablo Picasso. Achteraan het boek staat onderaan in goud ‘Peter Christoph Runge’ – heeft de bezitter zijn naam zo laten drukken of zelf gedrukt? Dit lijkt een signatuur te zijn, een auteur die zijn werk onderaan signeert. Er is een sticker aangebracht » Original Elefantenhaut «. De reproducties in het boek zijn schitterend en veel beter dan hedendaagse afdrukken: het papier heeft de kleuren opgezogen waardoor de werken tot hun recht komen. Het gladde papier glanst niet, geeft daardoor een indruk van diepte en in plaats van de blik af te stoten, trekken papier en verzadigde kleuren het oog in het schilderij. Ook dit is de triomf van boekcultuur, en een hedendaags verlies.

Bij de lijst van reproducties staat het werk van een papieren omslag vermeld, Le Mouginois uit 1928. Deze ontbreekt in de beschreven uitgave. Die dus raadselachtig blijft. We zoeken een gelijkaardig boek en vinden:

picasso_couleurs-des-maitres

Het papieren boekomslag toont de prent, de band van de rug is beige en daarop is de naam ‘Picasso’ gedrukt. Nu zijn we zeker: het boek dat we in handen hebben, is een particuliere uitgave.

We bekijken nu de bijgevoegde brief. De hoofding spreekt van J.W. Zanders Feinpapier. Een papierfabriek die nu nog steeds bestaat en gesticht is in 1602. De brief is gedateerd op 28 augustus 1952 en is gericht aan Peter-Christoph Runge uit Lübeck. Brief en boek horen dus bij elkaar. Een van de producten van het bedrijf is het papier Elefantenhaut. Er is een wedstrijd uitgeschreven voor wie een creatief en origineel werk met deze materie kon maken. En Runge heeft een boek ingezonden, volgens de brief » ihrer Picasso-Arbeit «. Het boek was volgens de jury verdienstelijk maar helaas, enzovoort. Uit waardering zendt het bedrijf twee eigen uitgaven. Runge heeft niet alleen een prent gemaakt maar ook de linnen band vervangen en het boek handmatig opnieuw gebonden (de prikgaten zijn zichtbaar en de binding is anders dan het ‘industriële boek’). Hij heeft bovendien schutbladen toegevoegd.

Peter-Christoph Runge is geen beeldend kunstenaar geworden, maar blijkbaar had hij wel ambities in die richting – een creatieve geest is altijd op verschillende fronten werkzaam. Hij is ‘opera’zanger geworden, niet alleen van de traditionele muziek maar ook in het hedendaagse repertoire. Hij was geboren in 1933, zijn geboorteplaats Lübeck (in 1952 woonde hij daar dus nog) en hij stierf in Verviers, op 25 juni 2010. Hoe is hij daar aan zijn  eind gekomen? En hoe is dit boek in Nederland terechtgekomen om dan terug in België beland te raken ? En wat zal hierna gebeuren, als dit moede hoofd eindelijk te rusten ligt?

Advertenties