de zon en de dood

door johan_velter

Het zegt iets wanneer men op kerkhoven moet dwalen om rust en vrijheid van denken te vinden. Slechts bij de dood is de waarheid in goede handen. Al zal het niet lang meer duren, elke plek binnen het kapitalisme moet een functie krijgen, niets mag leeg zijn, waar stilte heerst, zal lawaai moeten komen. En daarna komt er een campagne om stilteplekken te creëren, een bevriend bureau mag dat organiseren. De campagne duurt een dag, het geld is verkwist. De maatschappij rot verder.

Toch is er morele vooruitgang. Soms kun je dit merken bij een vergelijking van moderne en oude graven. De dood was vroeger gruwelijker, beangstigend, straffend. Vandaag de dag wordt de dood veel meer aanvaard – tenminste als een leven voleindigd kan zijn. De hedendaagse graven die de pijn uitschreeuwen van  een te vroege dood zijn pijnlijk om te zien: rauw geweld voor de een, week sentiment voor de ander. Daar is er een achteruitgang: de suprematie van de ascese, de stoa kent men niet meer: de open wonde moet getoond worden – zonder stijl, zonder vorm waardoor het verdriet een kleuterniveau bereikt. Het Remember me, remember me van Dido is onherkenbaar geworden.

De doden leven te lang. Het is het beleid, de metafysica van het katholicisme, dat de mensen niet toelaat op een humane manier te sterven, te laten sterven. Zoals men het nog niet-leven wil ‘beschermen’ – maar dat is orwelliaanse praat – zo verplicht men de ouderen te leven als een woekerende plant zijn. Hoe humaan is het mensen te reduceren tot mond en gat? Omdat men de mensen niet als mens behandelt, omdat men de persoon niet wil zien, omdat het individu verknecht moet worden. De vernedering is de metafysische onderwerping aan de god en het gebod. Er is een verschuiving gebeurd van  moraal naar sentiment, een verschuiving van ratio naar zogezegde empathie, naar bezorgdheid en zorgen.

Het is de perversie van de ‘dienstenmaatschappij’ die nu veel verder gaat dan wat men in den beginne dacht: een dienst leveren werd gezien als een economische activiteit. Maar diensten werden langzaamaan uitgebreid tot het sociale en het persoonlijke. Een mens thuis laten overnachten is dwaas als er Airbnb bestaat, hetzelfde om iemand te vervoeren, als er Über bestaat, waarom een pakket bezorgen als je er ook voor betaald kan worden, er bestaan professionele hondenuitlaters en professionele spuitenverzamelaars: een mensendaad wordt een economische winst- of verliespost. En dus is dit het kapitalisme dat ons volledig inkapselt, dat geen ruimte meer heeft of creëert, dat alles doodmaakt en dus is ook de cultuur in de klauwen van het kapitalisme gevallen (maar dit is geen natuurwet: men had zich kunnen verzetten én sommigen hebben zich verzet – maar het verzet werd vermoord) – wat Karl Marx geschreven heeft dat het kapitalisme de persoonlijke levenssfeer vernietigt, ‘beleven’ we vandaag meer dan ooit en anders dan bedoeld is. Zo is het leven zelf een economische activiteit geworden en wordt de dood van de mens gerekt: ten onrechte zegt men hem een dienst te bewijzen, men houdt hem economisch in stand. En zo is het leven de dood geworden.

Als reactie op de dood van Jordy B., willen hulpverleners nu nog meer hun ‘best’ doen. Weer wil men de bureaucratie zich doen vermenigvuldigen, weer wil men nog meer betuttelen, bevoogden en vader en moeder spelen. Men zorgt voor de eigen tewerkstelling, men stelt zichzelf voorop, niet de andere mens. Een rationele reactie, en dus een humane manier, zou echter zijn: we laten mensen los, niet iedereen moet in het gelid lopen, maar we zorgen er wel voor dat die mensen niet ontsporen. Geen empathie, sympathie. Niet de schoenen van een mens opeisen, maar naast hem lopen.

Beeld: Campo Santo, Gent, juni 2016

Advertenties