bart baele, de bedachtzame

door johan_velter

Er is het beeld en er is de werkelijkheid. Het eerste is de realiteit, het tweede een fantasie, zo is de tijd – maar niet de waarheid. Bart Baele heeft de naam een wildeman te zijn, iemand die met het mes tussen de tanden spreekt en als hij de wereld instapt schampen de vlammen uit de straatstenen. Nee, zo is het niet en dat is ook uit zijn werk af te lezen.

bart baele_the bothering_2013

(The bothering into Dass stört übersetzt, 2013)
Hij schildert een wereld waar geweld heerst, waar de domheid regeert en waar de bekrompenheid zich met de naam weldenkendheid bedekt. Maar het onderwerp (de wereld) verwarren met de maker, is al te gemakkelijk en oppervlakkig. Wie het werk met ogen bekijkt, kan zien hoe bedachtzaam en traag dit alles geschilderd is. Er is de opbouw van de ‘fond’: zogezegd een achtergrond maar de drager is reëel en realistisch – geen ijle lucht, daarboven brengt Bart Baele lichte figuratieve toetsen op, wat dan het onderwerp van het werk zou moeten uitmaken maar ‘slechts’ de voleinding van het werk is: het kolkende is het schilderij.

bart baele_detail_slangen_2014

(Detail uit ‘Slangenoefeningen’, 2014)

Het figuratieve, de laatste stap in het schilderij, de laatste hand, is met een bijna etherische materie) op het werk gebracht. De schilder heeft geen wilde gebaren gemaakt: er is stilte en rust vooraf geweest om dit te kunnen aanbrengen. Bart Baele kastijdt het schilderij niet, hij gooit niet met verf, hij maltraiteert zijn gereedschap niet. Er is een band met het literaire, niet de uitroeptekens maar het klassieke, het denkende schrijven dat zich in oppositie tot de maatschappelijke wereld bevindt maar dat zich voedt met die wereld van feiten, gevoelens en cultuur. Bart Baele graaft onder het oppervlak en haalt daar de niet-gladde, onvoorzichtige, ontoelaatbare elementen uit tevoorschijn die ons tegemoet komen als symbolen uit een vroegere tijd – hij vermengt die ‘objecten’ met kleuren die geen lollykleuren zijn en dus verdacht gemaakt moeten worden – die ons vreemd zijn maar toch bij de keel grijpen: er is een vermoeden van onszelf waardoor we de spiegel zwart maken.

bart baele_t10_2015

Galerie William Wauters toont nu, nog tot 17 januari 2016, een overzicht van tekeningen van Bart Baele – en ook hier wordt aangetoond hoe weinig de kunstenaar een wilde is – op een oppervlakkige manier zou men van sommige werken kunnen zeggen dat ze in de traditie van de ‘Neue Wilden’ staan maar dat is niet zo. Bij Bart Baele is er niet het wilde gebaar maar de bedachtzame hand die een bedachte lijn trekt. Er is nog iets wat opvalt bij dit werk: er wordt weinig of geen beweging getekend of geschilderd: er wordt een moment van een actie doodgeslagen of beter er wordt een situatie geschetst: steeds weer zijn het taferelen die op een podium getoond worden.

bart baele_tekening

De kunstenaar is een moralist die ons een spiegel voorhoudt: zo zijn jullie en zo verbergen jullie jezelf. Is het dan te verwonderen – ziek gemaakt door de oppervlakkige actuele kunst – dat verzamelaars , niet meer gewoon dat schilderijen ook spreken kunnen, hun schilderijen in de kelder moeten zetten. Het onaangename is dat de wonde getoond wordt, de domheid is dat men niet ziet dat de kwetsuur in zichzelf, in de kunst, geheeld wordt?

bart baele_tekening_2007

Bekijk de lijnen die Bart Baele op het papier aanbrengt en die geïsoleerd denk je spontaan aan woorden als bevallig, gracieus en sierlijk. De hand hamert en klopt niet maar danst op het papier, soms raakt de punt nauwelijks het papier maar soms wordt (inderdaad) in het papier gegroefd – niet de groef van de geweldenaar maar de kloof van de ploegende boer die zijn land openlegt om de gewassen te doen groeien. In het beeldend werk van Bart Baele verschijnen soms woorden, soms namen – altijd verwijzen ze naar een literaire wereld, altijd zijn ze de neerslag van een gedachte over díe wereld. Die is niet mooi of bevallig – het is die paradox die het werk van Bart Baele zo moeilijk maakt – en uitsluitend kenners raakt – sommigen denken dat de tekeningen naïef, bijna kinderlijk zijn, de woorden worden soms als blokletters op het papier gezet, soms lijken ze te zwalpen

bart baele_spinoza_2015

er is geen plan zoals een architect die moet schetsen, de zorgvuldigheid van het tekenen staat in contrast tot de plaats van de tekening op de materiële drager, tijdens het werken wordt het werk gemaakt (nog een paradox: het is in de beweging van het werk dat de stilstand getoond wordt): de sierlijkheid van de lijn staat tegenover de tekening zelf : het deel belooft iets anders dan het geheel. Maar die wereld en die mens kun je Bart Baele niet verwijten. (Het is hetzelfde verwijt dat Picasso kreeg – het was omgekeerd : Dora Maar weende niet door Picasso maar Picasso schilderde haar huilen omdat ze, de hysterische heks, zo was, omdat dit ‘haar wezen’ was – en Picasso had dit gezien.). Dit alles gaat in tegen het kleinburgerlijk schoonheidsgevoel van symmetrie, centrum en rand, terwijl de lijnvoering zelf geen agressie bezit maar de uiting van een rationele en bedaarde geest is.

bart baele_naar picasso_2001

Soms denk ik dat Bart Baele een oude Chinees is.

bart baele_landschap_2015

Advertenties