elle est morte, elle est morte

door johan_velter

delphine seyrig_jeanne dielman_chantal akerman
Wat zegt het over deze tijd als mensen van een gehalte als Chantal Akerman zichzelf de dood geven/moeten geven – er zijn altijd persoonlijke problemen maar een maatschappelijke en culturele erkenning is noodzakelijk, er is een omgeving nodig die mensen gerust laat, hen laat gedijen, waar ook het moeilijke, moeizame leven mogelijk is.
Overweldigd, zo zie ik me nog zitten in ‘de Scoop’, kijkend naar “Jeanne Dielman”, hoe een film niet moet ‘gebeuren’ maar kan ‘zijn ‘, hoe men lak kan hebben aan de reactie van de kijkers, hoe men een vrouw waardig laat zijn. Hoe dit werk niet verdedigd kon worden – de leegte in hun ogen, de haat in de ogen van de vrouwen die liever de Hollywood-voorbeelden zagen, de afkeer van het afstandelijke, de gevoelloosheid in de ideologische aderen. En ja, haar films waren te Europees en de nationalistische bagger kwam al aanzetten. Men had geen greep op haar: als vrouw was ze te weinig vrouwelijk in de conservatieve betekenis van het woord, als filmmaker was ze niet activistisch genoeg, als mens was ze te weerbarstig.
De films van de Joodse Chantal Akerman toonden een compassie met de mensen zonder sentimenteel te zijn. Dat ze gefilmd heeft ‘met haar lijf, haar bloed’ is niet waar, ze heeft gefilmd met haar hersenen, ze was een ‘Kopfmensch’, die de distantie in haar blik opgenomen had om de mensen op afstand te houden maar niet in negatieve betekenis wel om personages ruimte te geven om hen te doen leven, te laten ademen. Haar films toonden een traagheid die onwerelds was maar een menselijke tijd was, niet die van het uurwerk en de ‘targets’, niet die van ‘de eindes’, maar van de adem – is mijn herinnering vals als ik nu nog de ademhaling van haar personages hoor?
En dan te weten hoe dit oeuvre geplunderd is en hoe anderen met haar ideeën, haar vormen rijk geworden zijn, hoe ze verraden is geweest, ook zij heeft de messen mogen tellen, en dat ze dus altijd alleen geweest is. Ook dan.
(beeld: Delphine Seyrig in ‘Jeanne Dielman’)

Advertenties