roger martin du gard (13)

door johan_velter

roger martin du gard_13
[…] : ik denk aan enkele van de belangrijkste daden in mijn leven. Ik constateer dat de meest impulsieve daden juist in flagrante tegenspraak waren met de fameuze ‘principes’. Op elk van die cruciale momenten heb ik beslissingen genomen die mijn ‘ethiek’ niet rechtvaardigde. Beslissingen die me plotseling werden opgelegd door een innerlijke kracht die dwingender was dan alle gewoontes, alle redeneringen.

Niet te bang zijn voor tegenstrijdigheden. Ze zijn onbehaaglijk, maar heilzaam. Elke keer dat mijn geest verstrikt raakte in ingewikkelde tegenstrijdigheden, had ik tegelijkertijd het gevoel dichter bij de Waarheid met een hoofdletter te zijn, die zich altijd aan je onttrekt.
Als ik mijn leven ‘over moest doen’, zou ik willen dat het in het teken van de twijfel zou staan.

Drie of vier keer in mijn leven bleek ik op slag in een gebied beland waar de regels die ik doorgaans in acht nam ongeldig waren ; waar zelfs de rede geen toegang had ; waar intuïtie en impuls heersten. Een luchtig, sereen gebied, een gebied van superieure wanorde, waar ik me volmaakt alleen, krachtig, zelfverzekerd voelde.

De vraag stellen, is aannemen dat er ‘iets’ is, in de metafysische val lopen … Nee! We moeten de grenzen van het kenbare aanvaarden. (Le Dantec.) Wijsheid : afzien van het ‘waarom’ en je tevredenstellen met het ‘hoe’. (Het is al genoeg om je met het ‘hoe’ bezig te houden. Voor alles afzien van de kinderlijke illusie dat alles verklaarbaar en logisch is.

(In feite heb je alleen verplichtingen jegens jezelf.)

Verzet me instinctief tegen metafysische illusies. Nooit ben ik meer overtuigd geweest van het niets. Ik nader het met vrees, met een instinctief verzet ; maar geen enkele aanvechting het te ontkennen, een toevlucht te zoeken in absurde verwachtingen.

Ik beschouw, als van buitenaf, deze wonderlijke verzameling moleculen die ik nog voor korte tijd ben. Ik meen diep in mezelf de mysterieuze uitwisseling waar te nemen die al meer dan dertig jaar onophoudelijk plaatsvindt tussen de miljarden cellen waaruit ik ben opgebouwd. […] Mijn gedachte, mijn wil, al die geestelijke activiteiten waar ik zo prat op ging – zijn niets anders dan een samenstel van reflexen, onafhankelijk van mij, niets meer dan een natuurlijk, maar onstabiel fenomeen, zodat een paar minuten van cellulaire asfaxie genoeg zijn om het voor altijd te laten stoppen …

Dacht met een mengsel van verbijstering en bewondering aan de organische keten waar ik het resultaat van ben. Ik zie achter me, door miljarden eeuwen heen, alle treden van de levende ladder. Vanaf het begin, vanaf die onverklaarbare en misschien toevallige chemische verbinding die ooit ergens, in de diepten van de warme zeeën of op de verkoolde aardkorst heeft plaatsgevonden en waaruit het protoplasma is ontstaan, tot aan dat vreemde, gecompliceerde dier, voorzien van een bewustzijn en in staat tot het ontwikkelen van, orde, de wetten van de geest, het recht … tot aan Descartes, tot aan Wilson.

Je moet deugden kiezen die je verheffen. De hoogste deugd is energie. Die verleent je grootsheid. De tol die je betaalt is eenzaamheid.

De herinnering die aan deze [hals]ketting verbonden is, berust op een triest avontuur, maar dat trieste avontuur is ondanks alles het beste wat er in mijn leven gebeurd is.

Roger Martin du Gard, De Thibaults, deel 2, vertaald door Anneke Alderlieste, Meulenhoff, 2015

Advertenties