geen cultuur, geen vrijheid

door johan_velter

matisse-andré verdet

Prestiges de Matisse (Editions Emile-Paul, 1952) van André Verdet is iets groter dan Faunes et nymphes de Pablo Picasso, 14,5 cm x 19,5 cm, en heeft daarmee een even bescheiden uitstraling maar met een kleuromslag en enkele kleurafbeeldingen binnenin oogt het boekje iets luxueuzer. Maar dat is niet de charme van het boek. Ook hier is het de combinatie van tekst en beeld die het boek tot een boek maakt dat anders is dan vandaag. Er is meer ruimte, meer cultuur. Het boek schreeuwt niet ‘kijk naar mij’, maar is zelfbewust aanwezig. De bladspiegel oogt rustig, de tekst is zichzelf. Er is een cultureel en intellectueel bewustzijn, ja zelfs een terughoudendheid, een terugtrekken uit het lawaai van de wereld.

Het is niet te verwonderen dat sommige bibliotheken lawaai toelaten: als er geen cultuur is, neemt de barbarij de leegte in.

Het boekje is een verzameling van enerzijds gesprekken (niet interviews) met Matisse (of nog beter zoals de schrijver het zegt: ‘Visite à Matisse – Entretiens avec Matisse’ – het woord visite duidt op beschaving en entretiens – men onderhoudt zich op een menselijke manier met elkaar) en uitspraken van André Verdet, korte, kernachtige gedachten over Matisse. Geen klaroenstoten maar keien die het pad naar de kunst van Matisse markeren.

Henri Matisse staat voor het decoratieve – maar dat is niet gelijk aan het oppervlakkige. Er is sprake van evenwicht, van licht en klaarte, van rust, erotisch geluk, een eenvoud die niet eenvoudig of eenduidig is maar een moeilijk te bereiken einddoel.

Matisse verdedigt de arabesk omdat dit een synthese van cultuur is (in die zin is Pierre Alechinsky een leerling van Matisse): een opzwepen van cultuur ook. In de arabesk komt de kracht, de intelligentie en de sierlijkheid van de lijn tot uiting. En meer dan de lijn kan, organiseert ze de samenhang van de afzonderlijke beelden tot een geheel. De arabesk staat dichter bij de natuur dan de cultuur (alhoewel ze een element is dat in alle culturen voorkomt) en daarom ondersteunt ze de kleur én neutraliseert ze het wit van het doek: het oppervlak wordt haar dienstbaar gemaakt.

André Verdet schrijft over Matisse: «Il n’y avait qu’à cueillir la grâce au passage et à la revêtir de sa couleur préférée. Ce matin de printemps, j’ai cru saisir une des évidences les plus naturelles du peintre Henri Matisse. Lier l’intérieur, la nature morte ou le bouquet et le paysage, la ou les femmes. Une fenêtre s’ouvre, par où va et vient la liberté.»

Advertenties