bevrijding door ontmoralisering

door johan_velter

Vladimir Yankilevsky

Met de crisis rond Griekenland worden we weer geconfronteerd met oude mens- en maatschappijmodellen. Het modernisme wordt gekenmerkt door een scheiding tussen rede en gevoel, in de praktijk wordt moraal bij het gevoel gerekend. In de maatschappelijke omgang wordt de mens geabstraheerd waardoor iedereen dezelfde rechten kan hebben. Een direct gevolg daarvan is dat man en vrouw gelijk zijn, dat mensen met een gelijk geslacht in het huwelijk kunnen treden (dat een persoonlijk leven geformaliseerd wordt door de maatschappij) en dat kinderen eveneens rechten krijgen – dit laatste is al een doorslaan van de balans. Het sentiment kluistert de mens, de rede maakt mogelijk.

Dit heeft het nadeel dat er geen uitzonderingen gemaakt kunnen worden en dat regels regels zijn. De rechtspraak heeft daarin een tussenpositie ingenomen. Enerzijds zijn er vaststaande ‘tarieven’, anderzijds wordt rekening gehouden met persoonlijke omstandigheden – maar ook dit laatste is min of meer geformaliseerd. Een slechte moeder zorgt voor meer minder straf dan dronkenschap.

Net zoals door de nieuwe opiniemakers van allochtone afkomst, horen we nu i.v.m. Griekenland anti-modernistische termen opduiken. Respect, waardigheid, vernedering zijn geen termen van een moderne samenleving maar restanten van een feodale ordening. Het zijn zeker geen termen die tussen staten gebruikt kunnen worden. Het is in de zestiende eeuw (met het einde van de Dertig- en Tachtigjarige oorlog) dat men de relaties tussen staten uit het godsdienstige en morele karkas getrokken heeft waardoor samenwerking mogelijk werd, maar ook een oorlogsrecht.

Het moraliseren steunt op een wij-gevoel – paradoxaal is het de Oosterse moraal die nu profiteert van de nieuwe sociale media in de organisatie van heksenjachten. Het inschakelen van ‘verborgen getuigen’ kadert in dit hypocriet model van verraad, overloperij, verklappen en kwaadsprekerij.

Het moraliseren gaat uit van de macht: men verwijt de ander x of niet-x. De gewetenspolitie werkt niet op objectieve gronden, noch met een formeel recht. Het is de meute die achtervolgt.

Griekenland zegt, niet vernederd te willen worden, zegt de waardigheid van een volk te willen hooghouden. Dit zijn de woorden die in een vooroorlogse situatie gebruikt worden. Het doel is op te hitsen – niet iets verwezenlijken. De schuld wordt bij de ander gelegd, zelf verdraagt men niet de kaakslag – het Vlaams-nationalisme staat dicht bij Syriza (dat overigens ook met een rechts-nationalisme regeert én banden met het Front National in France bezit). Deze woorden appelleren aan een gevoel maar kunnen niet hard gemaakt worden? Wat is respect? Hoeveel respectloosheid kunnen we verdragen ? Wat is een vernedering? Is gevraagd worden afspraken na te komen, een vernedering, een aanslag op de waardigheid? Maar bovenal: respect is geen gedeelde waarde maar wordt vanuit een vermeend slachtoffergevoel geuit. Het kan massa’s mobiliseren – die worden niet naar het goede geleid. Dat zelfs het Westen deze woorden gebruikt is omdat de moraal geen grenzen kent en zichzelf als het grensloze definieert: we moeten onze grenzen verkennen, nee: overschrijden.

Griekenland zegt nu, na het akkoord dat geen akkoord is, de waardigheid heroverd te hebben. Maar bestaat de waardigheid niet eerder in het rechthouden van een maatschappij, in het beteugelen van de corruptie, in het correct innen van belastingen (ook van de superrijken die nu nog steeds van belasting vrijgesteld zijn, ook onder deze zogenaamde linkse regering), in het houden van beloften, in het niet moeten vragen dat anderen een aalmoes geven. Is het leven met het geld van een ander dan zo’n betere situatie? Is het niet terugbetalen van een lening niet gelijk aan diefstal? O, men speelt het moralistische spel van solidariteit? Is een lening geven dan geen vorm van solidariteit, is een schuldherschikking geen tegemoetkoming, is het opnemen van een corrupt land in een unie geen poging om het dagelijks leven op een vrijer niveau te brengen?

Syriza is niet links – links definieert zich door een actieve politiek te voeren die zich richt op maatschappelijke en formele structuren. Syriza heeft maandenlang een politiek van Oosterse moraal gevoerd: palaveren, sjacheren, terugkomen op beloftes, woorden in de wind verkondigen, anderen beschuldigen. Syriza heeft in de voorbije maanden linkse parijen bezocht in de hoop steun te krijgen. Niemand heeft de partij geloofd, niemand heeft haar steun gegeven: ongeloofwaardig als haar politiek is. Niet alleen heeft Syriza Griekenland valse beloftes gegeven, ook Europa werd gegijzeld. Het resultaat is dat de verliezers nu nog meer hun gelijk zullen opeisen. Dat men in Griekenland nu van Versailles spreekt, duidt op de oorlogsretoriek – maar een land dat geen belastingen kan innen, geen milieuwetten kan stemmen, de corruptie niet kan beteugelen – hoe zal dit land oorlog voeren? Zo blijkt eens te meer dat de nationalistische retoriek de politiek van geweld en afdreiging is.

Syriza is er ook niet in geslaagd om de stap te zetten van een demagogische politieke partij naar een staatsmanschap. Het is de staat Griekenland die leningen heeft afgesloten en niet terugbetaald heeft: wie aan de leiding van een land komt te staan, aanvaardt daarmee ook het verleden van dat land. Wat Syriza kon doen, de staatsstructuren op orde zetten, heeft het nagelaten te doen – en daarom is dit een ultrarechtse politiek geweest: er is door Syriza immers geen begin gemaakt van een een functionele herverdeling. Integendeel: het zijn ook arme staten als Portugal, Spanje, Ierland en een aantal Oost-Europese staten die de onbekwaamheid van Griekenland moeten financieren.

De leningen werden in een kapitalistisch systeem afgesloten en het is normaal dat de voorwaarden dan aanvaard worden. Nu is dit kapitalisme een vieze smaak – maar als het om krijgen gaat, stinkt het geld niet. Is terugbetaling van het geleende, ook geen morele norm? En blijkbaar is liefdadigheid dat wat ‘het trotse Griekse volk’ wil – en wat dit met trots te maken heeft, is enkel via een Oosterse moraal te verklaren. Wil Syriza het kapitalisme afschaffen dan moet het iets in de plaats stellen – en niet de eigen bevolking uithongeren en in vrees doen leven.

Heeft Syriza Europa dan niet vernederd en uitgelachen door te liegen en te bedriegen?

Syriza is er niet in geslaagd te doen wat het Griekenland beloofd heeft, integendeel. De volksraadpleging is louter volksbedrog gebleken: Syriza is niet in staat gebleken iets te veranderen. Wie onbekwaam is, moet naar huis gestuurd worden. Of bestaan er ook oorlogsmisdaden in vredestijd?

De morele termen bedekten dus een onkunde en een onvoorbereidheid. Een onbekwaamheid. Elke dag verslechterde de toestand en men onderhandelde op een leninistische manier: laat de boel verrotten waardoor de ander voor een muur komt te staan. De trots en de eer zijn voor de Grieken gekeerd in armoede, uitzichtloosheid en een opofferen van een hele generatie aan een ideologie. Dat deze Griekse politiek ook nationalistisch geïnspireerd is, is duidelijk. Nooit werd verwezen naar de andere Europese landen, de Europeanen, die Griekenland moeten rechthouden. Integendeel, er werd gezegd dat Europa een misdadige bende was.

Europa was het project om het nationalisme te overstijgen, om het begrip vaderlandsliefde inhoudsloos te doen worden, om een economische basis te leggen waardoor er vrede en welvaart kon heersen – Europa is aldus beschreven een marxiaans project, een realisatie van de Verlichting. En het is deze constructie die door islamisten, nationalisten en rechtse demagogen, zoals Syriza, aangevallen wordt.

Bekijken we de zaak zo dan is het moralisme het grondvlak van het rechts-populisme.

Syriza werd gefeliciteerd door Fidel Castro, de Cubaanse ex-dictator, die jarenlang op kosten van de U.S.S.R. geleefd heeft en als dat niet meer kon de uier van Venezuela gezocht heeft, totdat ook dat land aan corruptie ten onder ging – en nu uit armoede hulp zoekt bij de U.S.A. Fidel Castro, die niet te beroerd was om homoseksuelen gevangen te zetten, andersdenkenden te folteren en de jonge vrouwen zich lieten prostitueren – zodat de Amerikaanse dollars van de toeristen konden rollen ten behoeve van de nomenclatuur.

(Zal Europa nu verliezen, zoals Herman Van Rompuy het durft te zeggen, nu Europa zal krimpen? Integendeel, de expansiepolitiek van Europa heeft geleid tot een oorlog in Oost-Europa en heeft ervoor gezorgd dat landen met vervalste rekeningen toch opgenomen werden. Misschien moet Europa zich definiëren als Europa en moeten de humanistische waarden van de Verlichting terug opgenomen worden – d.w.z. die waarden die het maatschappelijk en menselijk verkeer reguleren en mogelijk maken. Laat de individuele normen gelden voor het individu.)

Beeld: Vladimir Yankilevsky

Advertenties