de kat van jean brusselmans

door johan_velter

Op de tentoonstelling De zee in het Mu.zee in Oostende, lag tot mijn verbazing een gesigneerde ets van Jean Brusselmans, De kat die melk likt. De prent wordt circa 1920 gedateerd maar omdat er nog steeds geen deftige oeuvrecatalogus van Brusselmans beschikbaar is, is elke toeschrijving voorlopig , er is zelfs geen overzicht van het grafisch werk of de tekeningen. Er is wel het overzichtswerk van R.-L. Delevoy, Jean Brusselmans (1972) maar dit is verouderd en het zweeg over het grafisch werk van de schilder. Het werk van Delevoy bevat echter ook delen van de autobiografische schriften van Brusselmans, een tekst die vraagt om uitgegeven te worden.

Brusselmans is een interessante schilder omdat hij ‘braaf’ bleef, d.w.z. hij heeft de figuratie nooit verlaten maar absorbeerde wel de technieken van de moderne kunst, het abstracte, het kubisme, de mathematische blik. Zo ontstond er een spanning in zijn schilderijen: een huiselijk leven maar een modernistisch verstand. Sommige schilderijen waar hij toch een non-figuratief element toeliet zijn verbluffend, bijvoorbeeld De schilder en zijn model (s.d.),

jean brusselmans_de schilder en zijn model_s.d.

een werk dat herinnert aan Pablo Picasso maar ook aan De Chirico of Permeke. Een mislukt schilderij maar een meesterwerk. Mislukt omdat hij de vele verschillende zienswijzen niet tot een eenheid heeft kunnen samenbrengen; een meesterwerk om dezelfde reden. Een ander werk is Zelfportret met slaaf (s.d.),

jean brusselmans_zelfportret met slaaf_s.d.

ook dit doet denken aan Picasso (zijn Schilder met model waar het model een antiek beeld is).Bij beiden is er een stilte, een zwijgen tegenover het model. Brusselmans bekijkt zijn model niet, hij kijkt er langs. Hij ziet de verte: een bijna platoons tafereel.

In Oostende zagen we de prent die we hier al eerder vermeld hebben (https://sfcdt.wordpress.com/2012/10/28/het-falen-van-jean-brusselmans-3/ ) maar de tentoongestelde ets is gesigneerd. Ik herinnerde me dat in het museum al eerder etsen van Brusselmans te zien waren die niet gesigneerd waren, andere wel.

de zee_muzee_2014_kat die melk drinkt_ca 1920_jean brusselmans_gesigneerd

De handtekening van Brusselmans leek me nogal raar, te gedrongen voor de gekende krulletters die de schilder gewoonlijk gebruikte om zijn werk te signeren. Zo bijvoorbeeld het schilderij ‘Lente’ (1935) uit het MSK te Gent, een museum dat de nationalistisch-socialistische schepen van Gent en de door haar benoemde conservator dreigen te verkwanselen: hoe in dit land de onbekwaamheid de cultuur mag vernietigen en dit in naam van het volk – of beter gezegd: de terreur van de massa.

jean brusselmans_1935 jean brusselmans_1935_lente_handtekening

De handtekening in het Mu.zee lijkt me niet overeen te stemmen. Het kan dat de familie na de dood van de schilder het werk gesigneerd heeft – ook al is dit niet correct – of dat een verkoper dit gedaan heeft – en dit is zeker niet terecht. De conservator, Phillip Van den Bossche, loopt door de zaal. Ik trek mijn stoute schoenen aan. Ik leg hem het probleem voor en hij verzekert mij dat dit wel degelijk door Brusselmans gesigneerd is, de prenten zijn door een verzamelaar bij de kunstenaar zelf gekocht en door het museum als authentiek aangekocht. Wie ben ik dat ik een autoriteit zou durven betwijfelen?

De twijfel blijft natuurlijk bestaan.

In 2014 was er in het Museum Plantin-Moretus een kleine tentoonstelling Zeldzaam? Wonderlijk! : verrassingen uit verzamelingen van Antwerpse bibliofielen. Als nummer 47 lag daar Souvenirs de ma vie, een handschrift van Jean Brusselmans, gedateerd februari 1950 en nu in de al te onbekende verzameling van Piet van Waeyenberge opgenomen, de industrieel-financier die eigenlijk geld genoeg heeft om dit uit te geven met bijvoorbeeld een prent van Mario De Brabandere, de echte kleinzoon van Brusselmans.

Het handschrift van Brusselmans wijkt niet essentieel af van de handtekeningen op de schilderijen, waar ze echter wel opener en sierlijker getekend zijn. Wanneer we de hoofdletter J vergelijken tussen ets en handschrift dan kunnen we een gelijkenis zien. Maar de B is al sterker afwijkend en vooral is de rest van de naam veel gedrongener op de ets gezet dan ergens anders. Het ongeloof blijft zijn redenen hebben.

jean brusselmans-souvenirs de ma vie

Advertenties