de kegel van thomas bernhard

door johan_velter

In ‘Korrektur’ fulmineert Thomas Bernhard tegen de architecten. Dit zijn geen loze beweringen: de architecten zelf geven hem gelijk.

Het is merkwaardig hoe elke tijd een dominante en een mineure kunstvorm heeft. De gruwel van de poëzie in de achttiende eeuw is een traditioneel voorbeeld. Dit komt niet omdat die tijd te rationeel zou zijn (want dat was hij niet). Hetzelfde argument zou dan ook moeten gelden voor de zeventiende eeuw in Nederland en was het dichtwerk van Lucretius niet een leerdicht?

Zo is onze tijd gedomineerd door de architectuur, zowel het slechte (de sensatie, de leugen, het overbluffen) als het goede (de zoektocht naar nieuwe vormen, materialen, de combinatie van technisch inzicht en esthetische bravoure). Natuurlijk zijn architecten scheve architecten: ze hebben nauwelijks weet van juiste verhoudingen of van werkelijke vormen. Zo wordt er nu een bibliotheek gebouwd in de vorm van een boek dat geen boek is, de architecten hebben het verkeerde vak aangeduid. Het sjabloon was geen boek maar een stuk gegeten boterham met enkele sneden salami tussen. Een verkeerde gebakken broodje smos kan ook. Al is er in de hele stad geen horizontaal gebouw te vinden, toch zeggen de architecten dat de horizontale vorm typisch is voor de stad. En de opdrachtgevers slikken dit. Al hebben de architecten dikke computers en programma’s toch slagen ze er niet in om het gebouw in de omgeving te integreren zoals het er werkelijk zal staan. Het meest sensationele onderdeel is een grote zaal met metershoge boekenrekken waar geen mens aan kan en waar geen enkele geluidscontrole mogelijk is, met dit onnozel werk wordt de goegemeente warm gemaakt en inderdaad, de zogezegde Vlaamse bouwmeester, de zogezegde specialisten, de opdrachtgevers keuren dit goed en … verwijderen  het prentje nadien: onuitvoerbaar en de verzwegen kritiek is terecht. Ondertussen weet men dat het zogenaamde concept dat aan de opdracht ten gronde lag, niet werkt, integendeel anti-bibliotheekgericht is. Maar wordt het gebouw daarom veranderd? Nee, het gebouw wordt veranderd omdat er geen geld is. Enzovoort. Ongetwijfeld moet dit dus de bibliotheek van de 21ste eeuw zijn.

Bernhard heeft op meerdere plaatsen zijn interesse voor architectuur getoond; ook het gebouw als metafoor voor het denken. Birgit Nienhaus heeft daarover een studie geschreven: ‘Architekturen und andere Räume: Raumdarstellung in der Prosa Thomas Bernhards’.

Het merkwaardige van ‘Korrektur’ is dat Bernhard voor zijn doen relatief nauwkeurig is en de verschillende kamers zelfs opsomt en ‘aankleedt’. Hij is duidelijk: de kegel is niet hoger dan de hoogste boom in het bos want hij wil niet dat er architectengespuis komt kijken.

In 2006-2007 organiseerde het ‘Architekturmuseum der TU München’ een tentoonstelling ‘Architektur wie sie im Buche steht: fiktive Bauten und Städte in der Literatur’. Bij de tentoonstelling een prachtig boek (Verlag Anton Pustet) met een verbluffend overzicht. De kegel van Roithamer/Bernhard is hier opgenomen. De begeleidende tekst is van Winfried Nerdinger, de maquette van Martin Düchs (2000).

Att17696

 

Jazeker is dit een maquette maar het heeft nauwelijks banden met het werk van Bernhard. Zie de bovenste verdieping: de mens is te klein. De kleur van de kegel is verkeerd en plaatst het gebouw daarmee in een verkeerde context. Ook het interieur is een interpretatie. De bomen zijn, laat ons zeggen, nogal futuristisch (of beter: zo zouden architecten willen dat bomen er uit zien). Nerdinger legt de nadruk op het mathematisch-exacte van het ontwerp van Bernhard, beklemtonend zo dat Bernhard een groter architect is dan, ja dan een architect.

Advertenties