fachterna, tot in tobolsk

door johan_velter

Chappe_dauteroche


‘Le petit cuistre: filosofisch-natuurkundig tijdschrift’ is de titel van het huisblad van de Holbach-vereniging. Een genootschap dat draait rond Eric W. Elst en zijn gezin. Elst zag in Paris een bliksemflits toen hij van baron d’Holbach zijn ‘Système de la nature’ in handen kreeg. Er werd een vereniging opgericht, een tijdschrift gelanceerd, een jaarlijks tuinfeest georganiseerd om het gedachtengoed van de materialistische filosoof in dit land te verkondigen. ‘Le petit cuistre’ is de bijnaam van d’Holbach geweest. De baron is de grote beschermer van Diderot en zijn kliek geweest. Hij heeft hem materieel en intellectueel bijgestaan. D’Holbach is niet de grootste denker van het westelijk halfrond geweest, hij was meer een compilator maar hij heeft gedacht en dat is meer dan wat in dit land gemeenzaam gebeurt.

In het laatste nummer (jaargang 11, nr. 2, juni 2012) doet Eric W. Elst verslag van de ‘Waarneming in Tobolsk (Siberië) van de 2012-Venusdoorgang over het zonsoppervlak: een eerbetoon aan de Franse sterrenkundige Chappe d’Auteroche (1722-1769). Elst heeft dus de observatie van Chappe overgedaan zoals die ook door Andrea Wulf in haar ‘Venus achterna’ beschreven werd.

Ook Elst vermeldt het aantal flessen alcohol dat Chappe van Frankrijk naar Rusland met zich meevoerde . Hij spreekt niet – zoals Andrea Wulf – over diens grote (ook antropologische) belangstelling voor de vrouwen onderweg. Hoeveel durf, moed en onverschrokkenheid de vroegere wetenschappers aan de dag legden, konden Eric Elst en zijn vrouw ervaren toen ze vertelden dat ze naar Tobolsk zouden afreizen: veel te ver, volgens iedereen. Maar de Russische wetenschappers deden al wat nodig was om de reis mogelijk te maken. Bij het zoeken naar de plaats van waaruit Chappe de Venusdoorgang bekeek, ervoer Elst een ongemak die in het niet valt in vergelijking met de ongemakken van Chappe in de achttiende eeuw (sneeuw, stormen, beesten, inlanders, ijs, drank, …). Elst in 2012: “Het was ondertussen al vrij donker geworden en op de terugweg naar beneden schoof ik uit en bezeerde me aan de stekelige struiken. Doordat het de vorige dag had geregend kwam ik met mijn kleren vol slijk terug beneden.” Maar Eric Elst hééft de plaats gevonden van waar Chappe zijn observaties gedaan had. En hij heeft – ondanks een muggenaanval – de doorgang van Venus op 6 juni 2012 gezien en vastgelegd.

Chappe heeft van zijn wetenschappelijke reis geprofiteerd om een ‘Voyage en Sibèrie’ te schrijven. Catharina de Grote was over dit boek verontwaardigd. De schone Rus werd niet afgebeeld zoals zij het wou: een moderne Westerling. Chappe beschreef de Russische wereld vanuit zijn Franse achtergrond en keek zijn ogen uit. In ‘Le petit cuistre’ werden in het verleden enkele hoofdstukken uit dit boek opgenomen en in het Nederlands vertaald.

http://transitofvenus.nl/wp/

Advertenties