achterna, achterna

door johan_velter

Andrea_wulf

 

Wat een geluk dat er grote uitgeverijen bestaan! Wat een ernst, wat een professionalisme, wat een toewijding aan kunst, cultuur en wetenschap, wat een respect voor auteur en lezer!

Athenaeum-Polak & van Gennep geeft van Andrea Wulf ‘Venus achterna: de zoektocht naar de omvang van het heelal’ uit. De oorspronkelijke titel is volgens de uitgeverij: ‘Chasing Venus: the Race to Maesure [sic] the Heavens’.

Andrea Wulf vertelt een detail uit de geschiedenis van de wetenschap. Ze doet dit geëngageerd: wetenschap is beter dan het geloof in mythes. De Verlichting is een betere tijd geweest dan de verduistering van het nu en hier. In 1761 en 1769 zou Venus voor de zonneschijf verschijnen. Als wetenschappers dit fenomeen op verschillende plaatsen op de wereld zouden bekijken en het fenomeen beschrijven en meten, zou de wetenschap van deze resultaten kunnen profiteren. De navigatietechnieken zouden op punt gesteld kunnen worden maar vooral zou daarmee een grondvraagstuk opgelost kunnen worden: hoe groot is het heelal. Deze laatste probleemstelling is achterhaald, we weten vandaag de dag meer (en minder).

Wulf beschrijft de expedities die naar verschillende ‘uithoeken’ gestuurd werden. Er was een opbod tussen landen, maar ook toen waren niet alle regeringen overtuigd van het wetenschappelijk belang. Het relaas is zoals elk verhaal over de wetenschap ook een jongensboek. Wat een moed hadden wetenschappers, wat een lef, wat een durf. Je moet schaterlachen om die oude vrouwen die op hun fiets naar het werk rijden, 2 kilometer, een lichtgevend hesje aantrekken, een helm op het hoofd, gebogen en bevend het stuur vasthouden, zichzelf vastknellend in een veiligheidsriem en veiligheidsspelden door de wenkbrauwen om de ogen open te houden.

Als lezer erger je je aan de fictionele stijlmiddelen in ‘Venus achterna’. De auteur voegt tussenzinnen in, bedenkingen, persoonlijke gewaarwordingen net alsof ze zelf een hoofdpersonage is. Je weet wel dat fiction en non-fiction naar elkaar toegegroeid zijn maar te veel fiction in non-fiction verlaagt het waarheidsgehalte.

Je ergert je aan de vertaalfouten, de onduidelijkheden, de drukfouten. Het boek opent met twee citaten. Het eerste van Jeremiah Horrocks, het tweede van Diderot. Dit laatste staat er zo: ‘We moeten laten zien dat wij beter zijn, en dat de wetenschap meer voor de mens heeft betekend dan goddelijke of genoeg genade. ..’ Of genoeg genade? Is dit een correcte vertaling? De auteur geeft geen bronvermelding, de oorspronkelijke tekst kan ik niet vinden. Ik tracht de Engelstalige uitgave te pakken te krijgen. Geen enkele bibliotheek in Nederlandstalig België heeft dit aangekocht. Ik probeer het bij de auteur. Die kan me niet helpen, ze is nu voor enkele maanden op reis en ze heeft haar notities (uiteraard) niet bij.
Ze is wel zo vriendelijk mij de Engelse tekst te geven: “We must show that we are better, and that science has done more to humankind than divine or sufficient grace”.

Dat brengt mij niet veel verder. In haar antwoord schrijft ze ook dat de uitgeverij niet alle noten heeft willen opnemen. Ik zoek dit op. De uitgeverij heeft een deel van het notenapparaat opgenomen maar niet die noten die mij zoveel ergernis gaven. Op p. 262 staat bovenaan bij de bibliografie vermeld: ‘Alle honderden citaten zijn te vinden in de hier genoemde bronnen. De precieze verwijzingen vindt u op http://%5B…%5D.’ Een ernstige uitgeverij had dit vooraan in het boek vermeld. Nu blijkt dat de ergernissen over de schrijfstijl van de auteur niet terecht waren. Dus ga ik op zoek naar het bovenvermelde adres dat ik niet voluit geschreven heb omdat het een fout adres is. Daar zijn de noten van de auteur niet te vinden. Je moet via het nieuwsarchief het bericht van 24 mei 2012 opzoeken en daar kun je de pdf downloaden (dat geen eigen adres heeft). Daar kun je ook de zure zin van de uitgeverij vinden: ‘Download hieronder de noten van ‘Venus achterna’ die op verzoek van de auteur online te raadplegen zijn.’ Niet op verzoek! Wel heeft de uitgeverij uit gierigheid en anti-wetenschappelijkheid de noten geweigerd in het boek op te nemen en als compromis heeft ze die dan op een moeilijke plaats gezet. Je moet auteur en lezer zo hard mogelijk koeioneren. En zal de uitgeverij binnen enkele jaren deze noten nog steeds online hebben? En welk leesgemak wordt hier gediend? Een uitgever zonder boekcultuur.

Het omslag is van Anneke Germers en Copernicus wordt afgebeeld. Copernicus heeft zijn baanbrekend werk in de zestiende eeuw verricht. In dit boek van Andrea Wulf over een wetenschappelijke verworvenheid van de achttiende eeuw, wordt Copernicus slechts eenmaal vermeld. Dit boek gaat over de achttiende eeuw en de rol van Copernicus is in dit verhaal niet van belang . In de linkerbenedenhoek wordt het ptolemeïsch wereldbeeld getoond. Op de achtergrond een kaart die ook al in de Middeleeuwen achterhaald was. Als je ? want we leven toch in een tijd van beeldcultuur? ? het omslag ernstig nemen dan zijn er drie Venussen die voorbij de zon gaan. Hoeveel onzin kan men in 1 beeld steken?

Merkwaardig is dat dit omslag ook gebruikt werd voor de Italiaanse uitgave. Was dit dan ook een ontwerp van Anneke Germers?

Advertenties