de merel in de literatuur (3)

door johan_velter

Tja. Enfin. Ik had gedacht, ik doe het niet. Maar bij nader inzien, de zon scheen en ik zat op het terras. En nu ja. Dan toch.

Martin Bril las ooit ‘De merel in de tuin’ en maakte er een stukje over: ‘Een merel in de binnentuin’. Zoals steeds, vlinderend van de ene onafgemaakte gedachte naar de volgende manke zin. Kleine emoties koesterend, zichzelf tonend als een mislukte sympathiekeling. Altijd meldend wat hij zou kunnen doen, maar het toch niet doet. Zich neerleggen. Denkend aan een hond. Het is die melancholie van luiers en loomheid –zie ook Bernard Dewulf- die een onverklaarbare aantrekkingskracht op sommige vrouwen heeft.

Martin Bril begint met een eigenaardige mededeling: de eerste merel van het jaar hoorde hij dat jaar in de namiddag –en niet ’s ochtends zoals andere jaren. Net alsof dit de merel zijn schuld zou zijn. En dan begint Bril te mijmeren zoals hij in alle stukjes brabbelt tot hij het einde van het blad haalt.

Bril had ooit het ‘idee’ om een verhaal of zelfs een roman te schrijven waar een merel in de binnentuin alle huizen met elkaar verbond zonder dat de bewoners elkaar kennen. Dit is frappant: hoe zelfs een niet-sentimentele vogel tot een beperkend thema van deze schrijver wordt gereduceerd. Het thema van de merel wordt de bouwsteen in een gemeenschapsverhaal. (Een sentimentele vogel is bijvoorbeeld de duif, die vliegende rat.)

De interpretatie door Martin Bril van de roman van Simenon is nietszeggend. Hij reduceert de merel tot een detail, een versiersel. Hij beschrijft de zelfmoord: ‘Hij moet daartoe op een stoel klimmen. Hij sterft, en daar hangt hij – terwijl de merel zingt en zingt, zich nergens van bewust.’ (Zie Willem Frederik Hermans: de mus is hier een merel.) Hij beschrijft de merel alsof die niets te maken heeft met de zelfmoordenaar, en onverschillig staat. Simenon contrasteerde juist de mens met de merel. Deze laatste was humaner dan die kleinburgerlijke geniepigaards.

Advertenties