jean tardieu – rein bloem – marlies louwes

door johan_velter

Tardieu

De Franse dichter Jean Tardieu (1903-1995) had geen afgelijnde persoonlijkheid. Zijn mens- en wereldbeeld was zwevend-vormloos. De twijfel aan het ik symptomatisch voor zijn tijd. Hij leed en hij lachte. Het was de tijd van de godscrisis, het Niets, het grote doen. Hij stelde daar tegenover: ‘Monsieur, Monsieur’. ‘Mijnheer, Mijnheer’, de spiegel, de dubbelfiguur, de een de schaduw van de ander. Het dubbele als een identiteitstwijfel. De schaduw, de tweede is echter ook de getuige, het geweten. Het is kijken en geobserveerd worden, horen en beluisterd worden, bidden en zondigen, slapen en waken, eten en altijd honger hebben. Een hyperbewustzijn. Nooit alleen zijn.

Eén der mooiste gedichten komt uit zijn bundel ‘Monsieur, Monsieur’ uit 1951:

Conversation

              (Sur le pas de la porte, avec bonhomie)

Comment ça va sur la terre ? / — ça va ça va, ça va bien.

Les petits chiens sont-ils prospères ? / — Mon Dieu oui merci bien.

Et les nuages ? / — ça flotte.

Et les volcans ? / — ça mijote.

Et les fleuves ? / — ça s’écoule.

Et le temps ? / — ça se déroule.

Et votre âme ? / — Elle est malade / le printemps était trop vert / elle a mangé trop de salade.

 

Achter deze schijnbare zorgeloosheid (Paris, Tati, Godard, accordeonmuziek, zondag, un pichet de vin rouge, de kleuren van Picasso en Matisse) verborg zich toch een zorgelijke figuur. Als toneelschrijver was hij verwant met schrijvers als Ionesco en Adamov (de ten onrechte vergetene). Het absurde was niet het vrijblijvende, eerder een radeloosheid. Het lachen een vallen. ‘Wat nu?’ Tardieu reageerde op de existentiële crisis van de naoorlogse periode op een merkwaardig luchtige manier. Zonder deze existentialistische context zijn de gedichten nog veel beter te appreciëren. Op een verstandige, heldere manier dacht hij na over het bestaan.

Rein Bloem vertaalde voor ‘De Revisor’ ooit enkele gedichten van Tardieu (zie hier de bestaansgrond van literaire tijdschriften). Marlies Louwes gaf de gedichten nu een eigen vormgeving. Het gedicht ‘Monsieur Monsieur au bains de mers’ werd vertaald als ‘Meneer Meneer aan zee’. Meneer Meneer zitten aan zee en een van hen zegt: ‘Kijk toch, [ …] het Aangename Niets!’

N.a.v. het overlijden van Jean Tardieu schreef Pierre Maury in Le soir (28/1/95): ‘il [était] un de ces enchanteurs tristes et gais à la fois qui offrent aux lecteurs une vision joyeusement désespérée de la condition humaine.’ Tardieu beschreef zichzelf als ‘une voix sans personne’. Zijn gedichten zijn als momenten, punten, regendruppels. Ze zijn helder maar ze tonen dat het leven een mysterie is. In het alledaagse het verborgene, het absurde zien. Dit is de protestantse visie: het dagelijkse leven wordt geheiligd omdat het dit naar het dat verwijst. De absurditeit aantonen is tegelijkertijd tragisch en humoristisch. Naast de ‘gewone’ kennis, is er een andere manier van kijken, denken, voelen. In de poëzie, het gebied tussen de werkelijkheid en de persoon, ligt het leefbare.

Voor Jean Tardieu is de schrijver een dief. Hij heeft een passe-partout waarmee alle deuren geopend kunnen worden: alles is van hem en alles kan hij zien.

Het gedicht ‘De wezenlijke problemen’ gaf Marlies Louwes in 2009 uit, dit jaar verscheen van haar ‘Meneer Meneer aan zee’. De oplage van beide boeken was twintig exemplaren. Beide boeken zijn een leporello en werden meerkleurig gedrukt.

In het eerste boek werd de Franse tekst geel en vet gedrukt, de Nederlandse tekst werd in de Franse woorden geplaatst. Het tweede boek heeft een magere font. Beide keren gezet uit de Gill. Het tweede boek is luchtiger, omdat er veel meer wit is. Toch is het eerste ingenieuzer omdat Marlies Louwes zich hier bij de tekst gehouden heeft. In het tweede boek verschijnen er vissen, vogels, fruit, bolhoeden, … waardoor –paradoxaal- de luchtigheid geïllustreerd wordt en daardoor het efemere verdwijnt. Het mysterie van de taal en de mentaliteit van de dichter verdwijnt en in de plaats komt … die werkelijkheid. Doch, dit is geen kritiek want Marlies Louwes behoort tot de kleine groep uitgelezen margedrukkers die op een luchtige en aangename manier een tekst kan zetten. En niet onbelangrijk: die haar teksten weet te kiezen.

 

Advertenties