wanneer duisterheid helder gemaakt wordt

door johan velter

Herakleitos

Herakleitos werd ook wel eens de wenende filosoof genoemd. Julius de Boer verklaart: ‘Dit is wel zeker dat hij, met zijn trotsch karakter en zijn boven de dwaasheid en slechtheid verheven geest, zich terugtrekkende in zijn wijsheid en in de afgetrokkenheid van zijn denken, alleen aan zichzelf genoeg had, en daarom ook de menschen van zijn tijd, die daarvan afkeerig waren, diep verachtte.’ (Groote denkers).

In fragment 45 (Dielz-Kranz) verwoordt Herakleitos een voor de Griekse Oudheid opvallend standpunt. De menselijke geest overstijgt het individuele. De mens is beperkt, de kennis immens. Het fragment werd door verschillende vertalers in het Nederlands overgezet.

‘Der ziele grenzen kunt gij niet vinden al doorloopt gij elken weg: zo diepen grond heeft zij.’ (Julius de Boer, Groote denkers, s.d. [omtrent 1920?])

‘De grenzen van de ziel kan men niet vinden door te reizen, al trok men alle wegen langs; zo diepen zin heeft zij.’ (Everhard  Hoek, Fragmenten, 1944)

‘De grenzen van de ziel kunt ge niet ontdekken, welke weg ge ook aflegt: zulk een diepe grond heeft ze.’ (F. De Raedemaeker, ‘De philosophie der voorsokratici’, 1953)

‘De grenzen van de ziel kan men onderweg niet vinden, al liep men alle wegen af, zo een diepe zin heeft zij.’ (Laurens Vancrevel, Panta rhei, 1969)

‘De grenzen van de ziel zul je niet gaandeweg kunnen ontdekken, ook al bega je ieder weg: zo onuitputtelijk is wat zij te verklaren heeft.’ (J. Mansfeld, ‘Fragmenten’, 1987, ‘Aldus sprak Heraclitus’, 2006)

‘Van de ziel zul je de grenzen op je speurtocht niet vinden, al bewandel je elke weg: zo diepe samenhang heeft zijn.’ (C. Verhoeven, Spreuken, 1993)

‘De grenzen van de geest zul je al lopend nooit vinden al ga je alle wegen af: zo diep is zijn inzicht.’ (Paul Claes, Honderd fragmenten van Herakleitos, 2009)

Volgende week verschijnt bij Druksel ‘Honderd fragmenten van Herakleitos’, vertaald door Paul Claes. Het boek opent met een nieuw gedicht van deze laatste.