onzin kan ook

door johan_velter

Arie Altena heeft als derde (De gids, 1, 2009) gereageerd op het essay ‘Literair overleven’ van Dirk van Weelden. Hij stelt dat geletterde cultuur verandert en niet verdwijnt. Toch is er ook een periode voor deze geletterde cultuur geweest. Dit is ook een interne contradictie: iets verandert continu maar zou nooit verdwijnen? Eens wordt een vis een vogel. Hij reduceert ten onrechte cultuur (geletterdheid) tot een techniek (schrijven). De grootste verandering is volgens Altena dat niemand meer beknot is door de ‘censuur van de markt’. Internationalisering is een feit en wie zich opgesloten voelt in de eigen cultuur kan ‘zonder problemen’ een andere cultuur adopteren. Klagen over dagbladen is niet aan Altena besteed: organiseer jezelf zodanig dat je de interessante gegevens toegestuurd krijgt. Het is de lezer die bepaalt wat hij leest. (En: als alles markt is, is er geen beknotting door de markt meer.)

Altena verdedigt een cultuur die haaks staat op de geletterde. Juist de verschuiving van cultuurmaker naar consument is dé verandering die leidt tot een ontkenning van de geletterde cultuur. De lezer kan denken dat hij op de hoogte is. Zijn beperktheid is een blindheid. Altena spreekt van ‘boeken lezen’ maar hij bedoelt niet een ‘boek’ maar een ‘gebundeld werk’. En ook dat is een omkering. Het boek is als boek gedacht en het boek is een product van een denkwijze en staat haaks op een ‘bundeling’.

Hoe kan men zo oppervlakkig zijn?: ‘Het is geenszins evident hoe een geletterde cultuur bij deze beschikbare rijkdom vorm krijgt, niet vanzelfsprekend hoe lezers hun literaire ervaring vorm geven. Daar ligt de uitdaging en er wordt aan gewerkt. De leesclub van het NRC en de boekenblogs zijn er evengoed een voorbeeld als Librarything (een sociale netwerksite voor lezers gebaseerd op de bibliotheek van gebruikers), citeulike, Googlebooks of Scribd (een soort YouTube voor pdf’s).’

Ook hier spreekt Altena enkel over techniek, niet over inhoud. Dit is het soort denken dat het mogelijke voor het werkelijke houdt. ‘Het zou kunnen dat’. Ja, het zou kunnen en zo worden veel mogelijkheden als realiteit voorgesteld. En het gestolen paneel van het ‘Lam Gods’ is nog altijd niet gevonden.

Advertenties