vlaamse wandtapijten

door johan_velter

Mijn achterdocht was al gewekt bij het lezen van het eerste paneel. De hier gepresenteerde wandtapijten worden gekaderd in ‘de spektakelcultuur’ van de Bourgondische vorsten. Kunnen we het begrip ‘spektakel’ niet beter in de juiste context gebruiken? Maar wat een weelde is er te zien in de Gentse Sint-Pietersabdij. De tentoonstelling heet ‘Vlaamse wandtapijten voor de Bourgondische hertogen Keizer Karel V en Koning Filips II’. De tapijten zijn meer dan indrukwekkend. Ze impressioneren, sommige zijn ‘grappig’ of leerrijk, andere verwijzen naar Erasmus en Petrarca. De meeste tapijten zijn overvol. De wandtapijten worden op een goede manier gepresenteerd: de focus staat op ooghoogte. De rijkdom van de stoffen, de kracht van de kleuren komen tot hun recht. En toch blijft de bezoeker op zijn honger. De tentoonstelling wordt niet begeleid met serieuze teksten. De teksten bij de tapijten zelf zijn al te summier en er wordt zelfs niet altijd vermeld in welk atelier de stukken vervaardigd zijn. Er is géén catalogus (die zal er later wel komen, als de tentoonstelling afgelopen is). Boek en wandtapijt horen bij elkaar want bestonden tegelijkertijd, leefden in dezelfde cultuur. Er is een dvd maar dit medium past uiteraard niet bij dit onderwerp –nog afgezien van de mogelijkheid dat dvd’s binnen vijf jaar niet meer bestaan. En toch accordeert de dvd bij het uiteindelijk resultaat van deze tentoonstelling. Een dvd kan alleen maar dansen. Dit is nu het resultaat een kunsthal te zijn: er wordt enkel aan spektakel (!) gedaan, wetenschappelijke arbeid is niet nodig. Zonder kennis, zonder begeleidende teksten, zonder enige omkadering is deze tentoonstelling een Vlaams-nationalistische manifestatie geworden. Zie, hoe kundig en rijk de Vlaam niet was. Zie, hoe het (achterhaald) vergif nog ons dagelijks leven doordringt.

Omdat we het medium zo weinig zien, zijn er veel vragen –die niet beantwoord worden. De wandtapijten werden gebruikt om macht te etaleren. Maar er waren ook devotietapijten en tapijten die gemaakt werden naar bestaande schilderijen. Wat was de status ervan? Is er een vergelijking te trekken tussen het tegelijk bestaan van gedrukte en manueel gekopieerde boeken?Hoe werden de devotietapijten gehanteerd? Wat moeten we denken van de ‘drôleries’op de tapijten? Wat is de verhouding tussen de randtekeningen en het centrale thema? Wat is de relatie met het Oosten? Hoe is het ‘verval’ van de wandtapijten er gekomen? Is er een verband met het anders geworden karakter van demacht? Heeft het olieverfschilderij de status van het wandtapijt overgenomen? In de tentoonstelling hangt het tapijt ‘De val van Tunis’. Laat nu net dit tapijt opgenomen zijn in de catalogus van de Rotterdamse tentoonstelling ‘Erasmus in beeld’. Men moet een andere catalogus lezen om de tentoonstelling in Gent te begrijpen.

Advertenties