homeros (1)

door johan_velter

Homeros herlezen. Dat er een canon bestaat, wordt bewezen door te lezen. Over de orale literatuur wordt gezegd dat er veel vaststaande uitdrukkingen in voorkwamen om de verteller houvast te geven. Bij Homeros komt dit in sommige onderdelen inderdaad veel voor, in andere helemaal niet. Dat de dageraad roze vingers heeft, ja en dat er een helmboswuivende held is en dat machtige, mooie vrouwen blanke armen hebben.

Nu en dan wordt een stuk haast letterlijk herhaald: als een boodschapper de woorden van een god moet aanhalen. Maar het is niet zo dat de structuur van het verhaal een zichzelf herhalend of een naar zichzelf verwijzend geraamte heeft. Ik vrees dat zulke uitspraken vanuit ons perspectief komen: het is onbegrijpelijk voor onze cultuur dat het geheugen zo getraind is dat het een verhaal kan vertellen. Ook vertrekken wij vanuit een visie op teksten die toen waarschijnlijk niet bestond. Wij gaan ervanuit dat een verhaal een vaststaand, gefixeerd geheel is –dit zou dan een rechtstreeks gevolg van de boekdrukkunst zijn – dat steeds hetzelfde stramien kent en dezelfde bewoordingen. Misschien hebben de Ilias en de Odyssee nooit bestaan als ‘boek’. Wat overgeleverd is, is een versie, terwijl andere vertellers een ander ‘exemplaar’ hadden. Dan is het werken uit het geheugen beter begrijpbaar (vanuit en binnen onze denkwijze wat het geheugen betreft maar tegengesteld aan wat de visie op het boek betreft): het is een combinatie van een verhaal (een structuur) uit het verleden, aangevuld met een individueel vertelvermogen en/of inspiratie. De tekst moest niet letterlijk gevolgd worden, de spanning en de kwaliteit van het verhaal waren belangrijker.

Advertenties